दिवसाचा पगार काढताना 26 ने भागायचं की 30 ने?

स्टाफला महिन्याचा पगार देत असाल, तर एखादा दिवस गैरहजर राहिल्यावर प्रश्न पडतो: एका दिवसाचे किती पैसे कापायचे? काही मालक पगाराला 26 कामाच्या दिवसांनी भागतात. काही त्या महिन्यातल्या एकूण दिवसांनी भागतात. दोन्ही पद्धती वापरल्या जातात, पण कपातीची रक्कम सारखी येत नाही. तुमच्या ठरलेल्या पगाराच्या अटींना जुळणारी पद्धत निवडा. ती स्पष्ट समजावून सांगा आणि दरवेळी तशीच वापरा.

26 किंवा 30 दिवस का धरतात?

महिन्याचा पगार ठरलेला असतो, पण महिन्यात 28, 29, 30 किंवा 31 दिवस असतात. अनेक दुकानांत आणि वर्कशॉपमध्ये आठवड्यात सहा दिवस काम आणि एक दिवस सुट्टी असते. अशा वेळी साप्ताहिक सुट्ट्या वगळून सरासरी महिन्याचा दिवसाचा दर काढण्यासाठी 26 ने भागतात. काही मालक ही पद्धत वापरतात. प्रत्येकाने तीच वापरावी असा सार्वत्रिक नियम नाही.

महिन्यातल्या एकूण दिवसांच्या पद्धतीत त्या महिन्यात प्रत्यक्ष जितके दिवस आहेत तितक्यांनी भागतात. 30 दिवसांच्या महिन्यात 30 ने, तर 31 दिवसांच्या महिन्यात 31 ने. यात महिन्याचा पगार पूर्ण महिन्यासाठी धरला जातो. पगारी साप्ताहिक सुट्ट्या आणि इतर पगारी दिवसही त्यात येतात. कोणी महिन्याच्या मध्ये कामावर आलं किंवा काम सोडलं तर हिशोब काढायलाही ही पद्धत सोपी पडते.

पूर्ण महिन्यासाठी दोन्ही पद्धतींमध्ये ठरलेला महिन्याचा पगार तोच असतो. गैरहजेरीची कपात किंवा अपूर्ण महिन्याचा पगार काढण्यासाठी दिवसाचा दर लागतो, तेव्हा फरक पडतो.

दिवसाच्या दरांची तुलना

खालील रकमा पैशांपर्यंत, म्हणजे दशांशानंतर दोन अंकांपर्यंत दिल्या आहेत. 26 दिवसांच्या पद्धतीत महिन्याची लांबी बदलली तरी दर तोच राहतो. एकूण दिवसांच्या पद्धतीत तो बदलतो.

उदा. ठरलेल्या कामाच्या दिवशी एक दिवस बिनपगारी गैरहजेरी आहे. पगार ₹15,000 असेल आणि 26 ने भागलं तर ₹576.92 कापले जातील. एकूण दिवसांनी भागलं तर 30 दिवसांच्या महिन्यात ₹500 आणि 31 दिवसांच्या महिन्यात ₹483.87 कापले जातील. पगार ₹22,000 असेल तर याच रकमा अनुक्रमे ₹846.15, ₹733.33 आणि ₹709.68 होतात. ही उदाहरणं फक्त गणित समजावण्यासाठी आहेत. लागू असलेल्या पगाराच्या अटी आणि नियमही पाहावे लागतात.

26 कामाचे दिवस धरण्याची पद्धत

26 ने भागणाऱ्या मालकांना सहसा प्रत्येक ठरलेल्या कामाच्या दिवसाचा दर सारखा ठेवायचा असतो. आठवड्यात सहा दिवस काम करणाऱ्याला ही पद्धत समजावणं सोपं आहे. महिन्याचा पगार अपेक्षित कामाच्या दिवसांत विभागला जातो. साप्ताहिक सुट्टी गैरहजेरी धरली जात नाही. ठरलेल्या शिफ्टला कोणी आलं नाही, तर 30 आणि 31 दिवसांच्या महिन्यांतही दिवसाचा दर तोच लागतो.

पण हा दिवसाचा दर एकूण दिवसांच्या पद्धतीपेक्षा जास्त असतो. माणूस दुकानात आला नाही म्हणून प्रत्येक तारखेचे पैसे कापले, तर अन्याय होऊ शकतो. साप्ताहिक सुट्टी किंवा पगारी सुट्टीचीही कपात होता कामा नये. प्रत्यक्ष कोणत्या दिवशी काम ठरलेलं होतं ते पाहिलं आणि पगारी सुट्ट्या व रजा योग्य धरल्या, तरच ही पद्धत नीट वापरता येते.

महिन्यातले एकूण दिवस धरण्याची पद्धत

30 किंवा 31 ने भागल्यावर महिन्याच्या पगाराचा प्रत्येक तारखेला समान वाटा मिळतो. पूर्ण महिन्याचा ठरलेला पगार आणि त्यात पगारी साप्ताहिक सुट्ट्या, या पद्धतीशी हा हिशोब जुळतो. अपूर्ण महिन्यासाठी दिवसाच्या दराला त्या कालावधीतल्या एकूण दिवसांनी गुणता येतं.

31 दिवसांच्या महिन्यात दर 30 दिवसांच्या महिन्यापेक्षा कमी असतो. त्यामुळे गैरहजेरीची कपातही महिन्यानुसार बदलते. याचा अर्थ ती अन्यायकारक आहे असं नाही. प्रत्येक दिवसाचा वाटा त्या महिन्याच्या पगाराचा एक एकतिसावा किंवा एक तिसावा भाग असतो. पण किती दिवसांनी भागलं आणि गैरहजेरीच्या तारखा कोणत्या, हे नोंदीत दाखवलं नाही तर स्टाफला फरकाचं कारण कळणार नाही.

वेतनाचे कायदे काय सांगतात?

वेतन प्रदान अधिनियम (Payment of Wages Act) मध्ये गैरहजेरीसाठी कपातीची तरतूद आहे. कर्मचाऱ्याने करायच्या कामातून तो किती काळ गैरहजर होता, त्यानुसार कपात ठरते. वेतन संहितेतही (Code on Wages) परवानगी असलेल्या कपातींच्या नियमांच्या अधीन राहून गैरहजेरीच्या प्रमाणात कपात करता येते. प्रत्येक गैरहजेरीसाठी महिन्याच्या पगाराला नेहमी 26, 30 किंवा 31 नेच भागावं, असा देशभर सगळ्यांना लागू होणारा एक नियम यापैकी कोणताही कायदा देत नाही.

योग्य हिशोब नोकरीच्या अटी, लागू केंद्रीय किंवा राज्याचे नियम, व्यवसायाचा प्रकार आणि संबंधित कामगार कायद्याच्या कक्षेत येतो का यावर ठरू शकतो. म्हणून ब्लॉगमधलं उदाहरण प्रत्येक कामाच्या ठिकाणी लागू होणारं कायदेशीर सूत्र समजू नका. ही सर्वसाधारण माहिती आहे, कायदेशीर सल्ला नाही. शंका असेल तर राज्याच्या कामगार विभागाकडे किंवा पात्र सल्लागाराकडे सध्याचे नियम तपासा.

साप्ताहिक सुट्ट्या आणि पगारी रजा कशा मोजायच्या?

आधी कामाचं वेळापत्रक आणि लेखी पगाराच्या अटी पाहा. साप्ताहिक सुट्टीच्या दिवशी काम ठरलेलं नसेल तर ती गैरहजेरी नाही. लागू धोरण आणि कायद्यानुसार पगारी सुट्टी किंवा मंजूर पगारी रजेचा पगार मिळायला हवा. त्या दिवशी माणूस प्रत्यक्ष दुकानात नव्हता म्हणून तो बिनपगारी धरू नका.

26 दिवसांच्या पद्धतीत गैरहजेरी ठरवताना फक्त ठरलेले कामाचे दिवस पाहा. एकूण दिवसांच्या पद्धतीत महिन्याला किती दिवसांनी भागलं ते स्पष्ट ठेवा. पगारी साप्ताहिक सुट्ट्या आणि पगारी रजा पगारी दिवसांत मोजा. दोन्ही पद्धतींत प्रत्यक्ष तारखा, पगारी रजा, साप्ताहिक सुट्टी आणि बिनपगारी गैरहजेरी वेगवेगळी नोंदवा. साध्या हजेरी रजिस्टरमध्येही हा फरक स्पष्ट दिसतो.

अर्धे दिवस, रुजू तारीख, काम सोडण्याची तारीख आणि कामाचं वेळापत्रक बदललेला महिना यांचा हिशोब आधीच ठरवा. पद्धत बदलत असाल तर लागू करण्याआधी स्टाफला सांगा आणि लेखी नोंद बदला. पगाराच्या दिवशी गुपचूप भागाकाराचा आकडा बदलू नका.

पद्धत ठरवा आणि दरवेळी तीच वापरा

महिन्याचा पगार ठरावीक कामाच्या दिवसांसाठी आहे की पूर्ण महिन्यातल्या सगळ्या दिवसांसाठी, हे आधी ठरवा. ही पद्धत लागू नियम आणि लेखी नोकरीच्या अटींशी जुळते ना, ते तपासा. पगार ठरवतानाच प्रत्येकाला किती दिवसांनी भागणार ते सांगा.

स्टाफच्या नोंदीत पद्धत लिहा. उदा. “महिन्याचा पगार; महिन्यातल्या एकूण दिवसांनी भागायचं; साप्ताहिक सुट्टी आणि मंजूर पगारी रजेचा पगार द्यायचा.” सोबत कामाचं वेळापत्रक आणि हजेरीच्या नोंदी ठेवा. महिनाअखेर महिन्याचा पगार, भागाकारासाठी धरलेले दिवस, दिवसाचा दर, पगारी दिवस आणि बिनपगारी गैरहजेरीच्या तारखा दाखवा. ठरलेल्या अटी किंवा लागू नियम बदलत नाहीत तोपर्यंत दर महिन्याला एकच पद्धत वापरा.

या उदाहरणात एकूण दिवसांच्या पद्धतीनुसार एक बिनपगारी दिवस धरला आहे. तुमच्याकडे कामाच्या दिवसांची पद्धत असेल, तर ठरलेल्या कामाच्या दिवसांवर हिशोब करा. इतर प्रकारची हजेरी आणि अर्धे दिवस यासाठी पगाराचा हिशोब कसा करायचा ते पाहा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

महिन्याच्या पगाराला 26 ने भागणं बंधनकारक आहे का?

महिन्याच्या पगारावरच्या प्रत्येक कामगारासाठी एकच भागाकाराचा आकडा बंधनकारक असा सार्वत्रिक नियम नाही. योग्य पद्धत पगाराच्या अटी, कामाचं वेळापत्रक, लागू नियम आणि त्यांची व्याप्ती यावर ठरते. तुमच्या दुकानाला 26 दिवसांची पद्धत आपोआप लागू होते असं समजू नका.

31 दिवसांच्या महिन्यात दिवसाचा दर कमी का येतो?

एकूण दिवसांच्या पद्धतीत तोच महिन्याचा पगार 30 ऐवजी 31 दिवसांत विभागला जातो. त्यामुळे प्रत्येक दिवसाचा वाटा कमी होतो. पूर्ण महिन्याचा पगार मात्र तोच राहतो.

साप्ताहिक सुट्टीचा पगार कापावा का?

ठरलेल्या साप्ताहिक सुट्टीच्या दिवशी कामावर येणं अपेक्षित नसेल तर तो गैरहजर दिवस धरू नका. एखाद्या दिवसाचा पगार द्यायचा का हे लागू कायदा, कामाचं वेळापत्रक आणि नोकरीच्या अटींवर ठरू शकतं. म्हणून नोंद योग्य करा.

26 दिवसांच्या पद्धतीतून एकूण दिवसांच्या पद्धतीवर जाता येतं का?

महिन्याच्या शेवटी न सांगता पद्धत बदलू नका. लागू नियम आणि ठरलेल्या अटी तपासा. बदल आधी समजावून सांगा, नवीन पद्धत लिहून ठेवा आणि सारख्या अटींवर काम करणाऱ्या स्टाफला सारखीच लागू करा.